Moje obawy tylko częściowo się potwierdziły. Autor po ukończeniu studiów w Cambridge opuścił Europę, by wieść życie skromnego mnicha w tradycji Therawady (Tajskiej Tradycji Leśnej) – w Tajlandii. Po latach przeniósł się do Australii, w okolice Perth, gdzie został opatem klasztoru Bodhinyana. Taka biografia dodaje mu wiarygodności.
Przekaz Brahma różni się jednak od przekazu azjatyckich mistrzów. Jego forma jest bardziej frywolna, a mniej subtelna, skupiona. Brakuje nieco głębi i eleganckiej prostoty, cechujących styl Thicha Nhata Hanha czy D.T. Suzukiego. Niektóre przykłady i żarty wydają się trywialne.
Nie znaczy to, że książka nie ma zalet. Wartość nadają jej klasyczne dżataki i przypowieści, praktyczne porady duchowe, a także kilka zabawnych anegdot z życia mnichów. Brahm pisze o miłości, szczęściu, cierpieniu, wolności, współczuciu, spokoju. Czyni to w sposób przyjazny dla czytelnika. Lektura "Opowieści…" nie jest czasem straconym.
Na zachętę przytaczam kilka wynotowanych myśli oraz streszczenie opowiastki „Pomiędzy tygrysem a wężem”.
Sentencje
1) Czy zauważyłeś, że w naszej kulturze tych, którzy odpoczywają w spokoju można znaleźć jedynie na cmentarzu?
2) Chwila czystej rozpaczy otwiera wrota mądrości, wrota, których nigdy nie widzimy w codziennym życiu.
3) Ten, kto wie, nie mówi. Ten, kto mówi, nie wie.
4) Jeśli ktoś nazwie cię głupcem, jedyną przyczyną twojego zdenerwowania może być pewność, że ta osoba ma rację.
5) Mnichów nie interesują romanse przy świecach. Zajmują się zapalaniem świateł rzeczywistości.
„Pomiędzy tygrysem a wężem”
Człowiek ucieka przed tygrysem. Widzi studnię i do niej wskakuje. W studni nie ma jednak wody. Jest za to wąż. Człowiek chwyta się korzenia: jest milimetr za nisko dla tygrysa (który z góry napiera łapami) i milimetr za wysoko dla węża wijącego się w dole. Wisi. Na domiar złego biała i czarna mysz zaczynają przegryzać korzeń. Nagle z góry spadają krople miodu. Człowiek wyciąga język i smakuje miód w tej tragicznej sytuacji. Okazuje się, że na drzewie przy studni był ul. Tygrys zapierał się o to drzewo, wkładając łapy do studni. Potrząsnął nim i z ula spadły krople miodu. W końcu nadgorliwy tygrys wpadł do studni, przeleciał obok człowieka, runął na węża i go zabił, sam skręcając kark. Człowiek, który przeczekał najgorsze, teraz musiał przejąć inicjatywę i wydostać się ze studni. Droga była już wolna.
Notatki z lektury
1) Główne linie buddyzmu: therawada, mahajana, wadżrajana, zen.
2) Cechy buddyjskiego mnicha: mądrość, spokój, współczucie.
3) "Kocham siebie więcej niż was obydwu" – powiedziała królowa, którą król zobaczył, jak w zachwyceniu patrzy na Buddę i kiedy jej kazał wybrać, kogo kocha bardziej: mędrca czy męża.
4) Na ból składa się przede wszystkim strach przed bólem. Uwalnianie bólu: Bólu, wynieś się (nie działa). Bólu, jeśli nie będę ci rozkazywał, odejdziesz (nie działa). Bólu, przyjdź i zostań, jak długo chcesz, choćby na zawsze (działa, ból znika). Mowa zarówno o bólu fizycznym (ból zęba), jak i psychicznym.
5) Przewlekły ból to agresor z wewnątrz, wytrwały prześladowca (określenia J. Wilsona-Fullera).
6) O gniewie. Gdy wpadniesz w gniew wyobraź sobie siebie jako prokuratora na sali sądowej oskarżającego osobę, która cię rozgniewała. Ona nie ma obrońcy. Wyobraź sobie jej adwokata, zostań nim i przygotuj w myślach obronę, argumenty na korzyść oskarżonego.
7) Przypowieść o demonie żywiącym się gniewem. Wszedł do pałacu i spotkał się z oburzeniem, więc zaczął rosnąć i cuchnąć jeszcze bardziej. Wszedł na tron i tam wobec gniewu dworzan stawał się jeszcze potężniejszy i śmierdzący. Aż przyszedł mądry król i zaproponował mu poczęstunek, herbatę, obdarzył dobrym słowem. Za przykładem króla poszli dworzanie. Wtedy demon zaczął stopniowo maleć i mniej cuchnąć, aż zniknął zupełnie.
8) W latach 70. XX w. rząd tajski zagrożony ekspansją komunizmu (Południowy Wietnam, Laos, Kambodża) przyjął wobec wewnętrznej komunistycznej partyzantki trzy strategie: A. Powściągliwość (nie atakowano oddziałów, ale władze miały wiedzę o ich lokalizacji, żeby przestrzegać ludzi, w tym np. mnichów, zagrożenie było kontrolowane). B. Przebaczenie (partyzanci mogli odstąpić od oddziałów i porzucić komunizm bez konsekwencji z tym związanych, władza nie chciała ich rozliczać i więzić). C. Rozwiązanie kluczowego problemu (biedne wioski sprzyjały komunistom, więc rząd zaczął je nawadniać, elektryfikować, budować drogi etc. Zmalało ubóstwo, wskutek czego idee komunizmu stały się mniej nośne. Przywódcy partyzantki zaczęli być włączani w struktury państwa.
9) Mnich i prawdziwy przyjaciel powinni być jak kosz na odpadki z dziurkami na dnie. Wysłuchać i przyjąć problemy, ale ich nie zatrzymywać.
10) Gdy szczęśliwie unikniemy kary, nie domagamy się od losu sprawiedliwości, zaś kiedy cierpimy niewinnie, uważamy to za niesprawiedliwe. A może to "niezawinione" cierpienie to jednak kara za coś, za co bezpośrednio konsekwencji nie ponieśliśmy. Bilans sprawiedliwości, karma.
11) Płacząca krowa w obliczu śmierci. Nawrócenie więźnia-rzeźnika.
12) Co jest największe na świecie? – pyta dzieci nauczyciel. „Tata, słoń, góra” – odpowiadają. "Oko" – mówi mądra dziewczynka. „W oku mieści się i tata, i słoń i góra”. A można dodać, że w szerszym sensie – w umyśle. Umysł może pomieścić cały świat. Mądrość to wyraźne dostrzeganie tego, czego nigdy i nigdzie nas nie nauczą.
13) O szczęściu i umyśle. Tak jak kwiaty i chwasty są dowodem istnienia ogrodu, tak szczęście i nieszczęście są dowodem istnienia umysłu. Nie może on się pomieścić w trójwymiarowej przestrzeni, ale mieści w sobie cały wszechświat. Jest nie do zlokalizowania. Wskaż palcem szczęście lub jego brak. To niemożliwe. Są w umyśle, z natury pozaprzestrzennym.
14) Nauka teoretyczna i religia. Cechy wspólne: dogmat i aksjomat.
15) Dwa rodzaje wolności: do posiadania pragnień i wolność od pragnień (ta druga np. w klasztorach, dobrowolnych więzieniach, których zalety przyrównuje autor do zalet akwarium dla ryb).
16) Gdy stajesz się bogaty, zmieniasz tylko cierpienia biednego na cierpienia bogatego.
17) Samuel Butler w powieści "Erehwon" (XIX w.) przedstawił wizję społeczeństwa, w którym przestępstwem było chorowanie, a chorych wtrącano do więzień. Problem poczucia winy chorego za to, że cierpi, że zawodzi oczekiwania, by wyzdrowiał.
18) Żal rozpamiętuje tylko to, co ci odebrano. Fetowanie życia polega na rozpoznawaniu wszelkich błogosławieństw, którymi cię obdarowano i odczuwaniu z tego powodu wielkiej wdzięczności.