Zazwyczaj w tego typu publikacjach zamieszczane są refleksje o charakterze religijnym (np. inspirowane cytatami z Pisma Świętego) albo poradnikowym (wypowiedzi psychologów, biznesmenów, ludzi sukcesu itp.). Wybierając na przewodników Epikteta, Senekę i Marka Aureliusza, S. Hanselman i R. Holiday poszli nieco inną drogą – mianowicie filozoficzną.
Jak wiemy filozofia to dziedzina szlachetna, ale i wymagająca. Nie każdy ma ochotę zapoznawać się z jej bogatym dziedzictwem poprzez żmudne studiowanie i analizowanie tekstów. Większość woli szukać życiowych wskazówek w jakże modnych obecnie poradnikach rozwoju osobistego, które mają się tak do pism filozoficznych jak fast foody z budki do wykwintnych dań serwowanych w eleganckiej restauracji.
„Stoicyzm na każdy dzień roku” jest propozycją uwzględniającą ww. preferencje. Autorzy chcieli zaadresować swój przekaz do możliwie szerokiej grupy odbiorców, dlatego fragmenty starożytnych dialogów, listów czy traktatów opatrzyli komentarzami odpowiadającymi duchowi współczesności.
Pozostaje zapytać, czy ten zabieg się udał. Osobiście mam wątpliwości. Niejednokrotnie odczuwałem dysonans, kiedy po zapoznaniu się z pięknym, przenikliwym cytatem (np. z „Rozmyślań” Marka Aureliusza) czytałem jego interpretację, w której autorzy nawiązywali do wypowiedzi jakichś celebrytów albo milionerów (np. Warrena Buffeta) bądź wydarzeń typu Super Bowl. Być może jednak takie spłycanie tematu było miejscami konieczne, żeby uczynić książkę przystępniejszą.
Zresztą S. Hanselman i R. Holiday analizowali myśli stoików nie tylko w stylu typowo amerykańskim. Potrafili zestawiać lub tłumaczyć wybrane fragmenty w świetle poglądów tak wybitnych postaci jak Goethe, Emerson czy Nietzsche. Chwała im za to, że główną treść poprzedzili rzetelnym wprowadzeniem, a zwłaszcza za słowniczek stoickich terminów zamieszczony na końcu książki. Pojęcia są podane w oryginalnym, greckim brzmieniu i szczegółowo objaśnione. Całość opracowania podzielona została na trzy części (postrzeganie, działanie, wola), z których każda obejmuje cztery rozdziały-miesiące.
Zasługą autorów jest wskazanie na aktualność stoicyzmu. Dzięki lekturze przekonujemy się np., że bardzo dziś popularna praktyka uważności (mindfulness) w dużej mierze wyrasta z tradycji stoickiej. Należy dodać, że owa szlachetna tradycja filozoficzna ma przede wszystkim wymiar etyczny – jest zatem nie tyle teorią, ile sztuką życia.
Etyka stoicka w skrócie
1) Odróżniaj to, co możesz zmienić od tego, na co nie masz wpływu.
2) Akceptuj to, co konieczne.
3) We wszystkim zachowaj umiar i spokój.
4) Kieruj się dobrą wolą.
5) Żyj zgodnie z rozumem.
6) Żyj cnotliwie.
7) Sumiennie wypełniaj swoje obowiązki.
Filozofowie stoiccy: Zenon z Kition, Kleantes, Chryzyp (Grecja), Epiktet, Seneka, Marek Aureliusz (Rzym).
Wybrane cytaty i myśli
1) Nikt nie może utracić ani przeszłości, ani przyszłości, jak bowiem ktoś może zostać pozbawiony tego, co do niego nie należy? (Marek Aureliusz).
2) Wczoraj to przeszłość, jutro to przyszłość, ale dzisiejszy dzień to dar. Dlatego nazywamy go prezentem (present) – Bill Keane, autor komiksów.
3) Istnieją dwie drogi do bogactwa: zdobywać wszystko, czego się pragnie i chcieć wszystkiego, co się ma.
4) Rzeki najłatwiej przekracza się u ich źródeł (Publiliusz Syrus).
5) Dlatego mamy dwoje uszu i jedne usta, żebyśmy mogli więcej słuchać, a mniej mówić (Zenon z Kition).
6) Przyjmuj bez dumy, rezygnuj bez żalu (Marek Aureliusz).
7) Rozbiłem się, zanim jeszcze wszedłem na pokład (Seneka).
8) Uważam cię za pechowca, ponieważ nigdy nie zmierzyłeś się z przeciwnościami losu. Przeszedłeś przez życie bez przeciwnika. Nikt – nawet ty – nie wie, do czego jesteś zdolny (Seneka).
9) Możecie związać mi nogi, jednak nawet Zeus nie złamie mojej wolności wyboru (Epiktet).
10) Jeżeli już jesteś pokorny, nikt nie będzie musiał cię upokarzać.
11) Żadna niewola nie jest gorsza od tej, którą sami sobie narzucamy (Seneka).
12) Czas wolny bez nauki to śmierć – grób żywego człowieka (Seneka).
13) My śmiertelnicy jesteśmy rozjaśniani i przygaszani. Światło rozumu przenika wszechświat (Seneka w nawiązaniu do Heraklita).
14) Amor fati – umiłowanie losu (Nietzsche o stoikach).
15) Chciałbyś władać wielkim imperium? Panuj nad samym sobą! (Publiliusz Syrus).
16) Filozofować to uczyć się, jak umierać (Cyceron).
17) Śmierć jest ciężka dla tego, kto dobrze znany przez wszystkich umiera, nie znając samego siebie (Seneka).
18) Zarówno Aleksander Wielki, jak i towarzyszący mu poganiacz mułów przez śmierć znaleźli się w tym samym miejscu – albo stali się częścią będącego źródłem wszystkiego rozumu, albo zostali rozproszeni wśród atomów (Marek Aureliusz).