„Złota gałąź” do dziś pozostaje nieocenionym źródłem informacji o egzotycznych ludach – ich wierzeniach, prawach, obyczajach. Stanowi punkt odniesienia dla kolejnych pokoleń badaczy i kamień milowy w dziedzinie antropologii oraz religioznawstwa.
Co tej monumentalnej, wielotomowej pracy (polski czytelnik dysponuje tylko jej streszczeniem) najczęściej się zarzuca? Przede wszystkim hierarchizację kultur, ich podział na wyższe (utożsamiane z zachodnią cywilizacją) i prymitywne, postrzegane instrumentalnie i przedmiotowo – z typową dla Okcydentu pychą. Ponadto – dążność do ujednolicania zjawisk, usilne poszukiwanie wspólnego mianownika dla różnorodnych w swej istocie fenomenów kulturowych. Takie podejście uważa się dzisiaj za anachroniczne. Czy słusznie? Trudno orzec.
Uczciwy obserwator dostrzeże przecież zasadnicze różnice między Grekami, Rzymianami, Frankami lub Brytyjczykami (z jednej strony) a Papuasami czy Aborygenami (z drugiej). Idea, że wszyscy jesteśmy równi i w tym samym stopniu wartościowi jest co najmniej kontrowersyjna (żeby nie powiedzieć – fałszywa). Nie zmienia to faktu, że każdego człowieka i każdą społeczność cechuje pewna swoistość, niepowtarzalność, którą również warto akcentować.
Erudycja autora „Złotej gałęzi” jest imponująca, rzekłbym, że momentami przytłacza. Frazer pisze w sposób elegancki, choć miejscami jego przekaz wydał mi się nazbyt drobiazgowy i suchy (trochę encyklopedyczny). Nie mogę stwierdzić, że z tym niezwykłym dziełem rzetelnie się zapoznałem. Raczej przez nie z wielkim trudem przebrnąłem, zagubiony w oceanie faktów i interpretacji. Przede mną jeszcze niejeden powrót do tych wymagających "studiów z magii i religii".