Notatki z lektury
Rdzeń buddyzmu
Cztery szlachetne prawdy (cierpienie, pragnienie jako jego przyczyna, możliwość kresu cierpienia, sposób wyzwolenia, czyli ośmioraka ścieżka). To rdzeń buddyzmu mimo różnych szkół. Cukier ma różne kształty, ale jeden słodki smak. Tak ze szkołami i nurtami buddyzmu. Nie wykluczają się one wzajemnie, lecz przyjaźnie tolerują. Narodzenie, przebudzenie i śmierć Sidharty (w wieku 80 lat) obchodzi się na przełomie kwietnia i maja. Ten sam dzień dla trzech wydarzeń.
Buddyzm a hinduizm
Różnice między buddyzmem a hinduizmem: W hinduizmie kamma determinuje nasze działania, w buddyzmie jedynie warunki. W hinduizmie tym, co odradza się jest atman (odpowiednik duszy), w buddyzmie (niezmienny) strumień energii, fala, gdyż nie ma idei duszy. W hinduizmie: Bóg, rytualne oczyszczenia, system kastowy. W buddyzmie tego brak.
[Związki z chrześcijaństwem: Hymn o miłości z Listu św. Pawła do Koryntian zgodny z założeniami buddyzmu].
Etyka buddyzmu
Pięć wskazań: Nie zabijaj żadnej istoty, nie kradnij, unikaj rozwiązłości seksualnej, nie kłam, unikaj alkoholu i innych środków odurzających. Moralność wznosimy sami dzięki samozrozumieniu, jest silniejsza niż ta oparta na posłuszeństwie Bogu. Czyn powinien wynikać z dobrej intencji, mieć dobry efekt dla mnie i dobry efekt dla innych. Wtedy jest w pełni dobry. Są różne kombinacje tych trzech czynników, np. zabijając insekty, przeciwdziałam zarazie (dobrze dla mnie), ale niszczę życie innego bytu (źle dla tego bytu). Taki czyn nie jest w pełni dobry.
Nibbana
Czy pożądać, pragnąć, wciąż dążyć do kolejnych celów, które i tak rozczarowują i przez przywiązanie ciążyć ku kolejnym wcieleniom? Czy jednak lepiej być szczęśliwym w chwili, tu i teraz, wyzbywając się pragnień? A co z pragnieniem Nibbany? Im nam do niej bliżej, tym bardziej zanika (owo pragnienie). Nierozróżniające współczucie ogarniające cały byt: oto postawa etyczna buddysty. Umysł osadza się w zapłodnionej komórce jajowej, zachowuje swoje cechy z poprzednich wcieleń, uzyskuje nowe pod wpływem otoczenia. Cykl wcieleń zmierza do poradzenia sobie z pożądaniem i ignorancją, co skutkuje nibbaną.
Między teizmem a nauką
Religie teistyczne zakładają wieczną karę lub nagrodę za zaledwie 70 lat życia na ziemi. To niewspółmierne. I drugi problem: jak wyjaśnić, że dobry Bóg dopuszcza narodziny i istnienie kalekich, niepełnosprawnych? Co z poronionymi płodami? Jak wyjaśnić cierpienie milionów? Naukowy materialistyczny model umysłu także nie przekonuje. Świadomość w swej złożoności jest fenomenem wykraczającym poza biologię. Dlatego buddyzm proponuje koncepcję reinkarnacji, która nie jest narażona na ww. zarzuty czy wątpliwości.
Reinkarnacja
Buddysta oczyszcza i uwalnia umysł, np. dzięki medytacji, eliminuje nawyki, pozostałości z poprzednich wcieleń. Kamma oznacza działanie i odnosi się do naszych świadomych czynów. Odrodzić się można na poziomie ludzkim (człowiek z człowieka, z jego bagażem pragnień i doświadczającym cierpień w ramach kammy), ale również w trzech sferach duchowych, które są nietrwałe (jak cała rzeczywistość) i można je uznać za stany mentalne: niebo, piekło, sfera głodnych duchów. Tam nie mamy ciała i odpowiednio do typu sfery odczuwamy więcej/mniej przyjemności/przykrości.
Medytacja
Medytacja, w języku pali bawana (wzrastać, rozwijać się). Techniki medytacji: świadomość oddechu, miłującej dobroci, wglądu. Zasada 4P (przestrzeń, pozycja, praktyka, problem).
a) Praktyka medytacji oddechu: koncentracja na oddechu, wdech wydech, falowanie brzucha. Problemem: rozproszenia fizyczne i uczuciowo-mentalne. Zacznij 15 min. dziennie przez tydzień, potem dodawaj po 5 min. każdego tygodnia, aż do 40 min.
b) Medytacja miłującej dobroci: Powtarzaj: Obym był zdrowy i szczęśliwy, oby wypełniała mnie miłość. Następnie odnoś to do bliskich, obojętnych i wrogów. Praktykuj 2-3 razy w tygodniu.
c) Medytacja wglądu: uważność, bierna obserwacja, bez oceniania.
Dążymy do oświecenia, dystansu do własnego ja, aż do jego zaniku. Wygaśnięcie ja, będącego źródłem pożądań i ocen, jest punktem odniesienia, sensem, szczęściem.
Wegetarianizm
Wegetarianizm: jedząc mięso, pośrednio zabijamy zwierzęta, ale również hodowla warzyw jest okupiona zabijaniem insektów (chemiczne środki ochrony roślin). Cierpienie jest ze świata nieusuwalne, ale trzeba robić wszystko, by się do niego bezpośrednio nie przyczyniać. Budda nie zakazał jeść mięsa, to nie ono czyni człowieka nieczystym. Czy ostatnim posiłkiem Sidharty była wieprzowina? Być może.
Wygląd mnichów
Mnisi ubrani na żółto, bo żółty jest kolor opadającego liścia, symbolika nietrwałości. Łysi, bo zajmowanie się głową, jej upiększanie zabiera czas, angażuje ego.
Buddyjskie księgi
Tipitaka, czyli trójkosz. Kanon palijski. Zawiera nauki Buddy (kazania, teksty poetyckie, dialogi, bajki), przepisy klasztorne (życie mnichów). Sutry. Księgi buddyjskie. Koroną Tipitaki Dhammapada, podstawy Dhammy: zawiera ponad czterysta wersów natchnionych nauk Buddy.
Nurty buddyzmu
Współcześnie dominują trzy nurty buddyzmu:
1) Therawada (buddyzm starszych, wierny tradycji, najbliżej kanonu palijskiego).
2) Mahajana (buddyzm wielkiej drogi lub wielkiego wozu, emancypacyjny, egalitarny, wyłonił się ok 1 wieku jako odpowiedź na buddyzm elitarny, ortodoksyjny, źródłowy, czyli Therawadę, którą mahajaniści nazwali hinajaną, małą drogą, małym wozem),
3) Wadżrajana albo Tantrajana (nurt tybetański, tantryczny, w małym stopniu nawiązujący do pism kanonicznych, oparty o wiarę w liczne bóstwa, tzw. buddyzm diamentowej drogi).
Cztery rodzaje ludzi
Budda w mowie o ogniu: Są cztery rodzaje ludzi:
1) ci, którzy nie troszczą się ani o dobro własne, ani o dobro innych,
2) ci, którzy troszczą się o dobro własne, ale nie o innych,
3) ci, którzy troszczą się o dobro innych, ale nie o własne,
4) ci, którzy troszczą się zarówno o dobro własne, jak i o dobro innych.
Ostatni (4) są najcenniejsi.